Podanie witaminy K w pierwszych godzinach życia jest jednym z najbardziej skutecznych i najlepiej przebadanych działań profilaktycznych w neonatologii. Chroni dziecko przed krwawieniami z niedoboru witaminy K (Vitamin K Deficiency Bleeding – VKDB), które mogą prowadzić do wstrząsu, trwałych uszkodzeń neurologicznych, a nawet zgonu.
Dlaczego noworodki mają jej za mało?
Witamina K jest niezbędna do aktywacji czynników krzepnięcia (II, VII, IX, X oraz białek C i S). U noworodków jej poziom jest fizjologicznie niski, ponieważ:
- łożysko przenosi ją słabo,
- jelita dziecka nie produkują jej w pierwszych tygodniach życia,
- mleko kobiece zawiera jej bardzo mało (ok. 1–9 µg/l).
Dlatego każdy noworodek – niezależnie od sposobu porodu i stanu zdrowia – jest narażony na niedobór.
Co może się stać bez podania witaminy K?
Brak profilaktyki może prowadzić do trzech form krwawienia z niedoboru witaminy K:
- Wczesna (0–24 h życia)
- częstość: 1 na 60–250 w grupie ryzyka (jeśli matka przyjmowała leki przeciwpadaczkowe, przeciwzakrzepowe lub antybiotyki zaburzające metabolizm witaminy K),
- przebieg: bardzo ciężki, często z krwawieniami wewnątrzczaszkowymi.
- Klasyczna (1.–7. dzień życia)
- częstość bez profilaktyki: 0,25–1,5% noworodków,
- objawy: krwawienia z przewodu pokarmowego, pępka, z błon śluzowych, siniaki.
- Późna (2.–12. tydzień życia)
- częstość bez profilaktyki: 4–7 na 100 000,
- ale u dzieci karmionych wyłącznie piersią ryzyko jest 80–100 razy wyższe,
- 50–60% przypadków to krwawienia do mózgu,
- śmiertelność sięga 20–25%, a wielu ocalałych ma trwałe powikłania neurologiczne.
Standardy medyczne – dlaczego zaleca się zastrzyk domięśniowy
Zgodnie z wytycznymi:
- WHO,
- AAP (American Academy of Pediatrics),
- ESPGHAN,
- oraz polskimi standardami opieki nad noworodkiem,
zaleca się jednorazowe podanie 1 mg witaminy K domięśniowo w pierwszych godzinach życia.
Dlaczego właśnie domięśniowo?
- zapewnia najwyższą skuteczność (ochrona > 98% przed późną VKDB),
- daje stabilny poziom witaminy K przez kilka tygodni,
- nie wymaga kolejnych dawek,
- zapewnia ochronę także u dzieci karmionych wyłącznie piersią.
Doustna witamina K – co trzeba wiedzieć?
Doustna profilaktyka jest mniej skuteczna, szczególnie wobec późnej VKDB, i wymaga kilku dawek według ścisłego schematu. Najczęściej:
- dawka początkowa do 6h po porodzie,
- druga dawka w 4 – 6 dobie życia,
- trzecia dawka w 4 – 6 tygodnia życia.
Kluczowa informacja o dostępności:
Witamina K w postaci doustnej przeznaczonej dla noworodków jest dostępna wyłącznie w obrocie szpitalnym. Oznacza to, że nie można kupić jej w aptece (nawet gdy posiada się receptę)
Nie ma możliwości samodzielnego prowadzenia profilaktyki doustnej w domu środkami dostępnymi na rynku aptecznym.
Tylko placówki medyczne dysponują preparatami odpowiednimi dla noworodków oraz stosują je w odpowiednich dawkach.
Czy podanie witaminy K jest bezpieczne?
Wiele przyszłych mam zastanawia się, czy witamina K jest bezpieczna i czy naprawdę jest potrzebna. Odpowiedź brzmi: tak, jest bezpieczna, a korzyści są bardzo duże.
Skutki uboczne są bardzo rzadkie i zwykle ograniczają się do drobnego zaczerwienienia w miejscu wkłucia. Współczesne analizy naukowe potwierdzają, że witamina K jest bezpieczna i konieczna, by chronić zdrowie noworodka.
Najważniejsze fakty w pigułce
- Noworodki rodzą się z bardzo niskim poziomem witaminy K.
- Brak profilaktyki może prowadzić do ciężkich i często niewidocznych krwawień, w tym wewnątrzczaszkowych.
- Domięśniowe podanie witaminy K jest najskuteczniejszą i najbezpieczniejszą metodą – skuteczność przekracza 98%.
- Doustne preparaty wymagają wielu dawek i są dostępne wyłącznie w szpitalach – nie można ich zakupić w aptekach.
- Podanie witaminy K to standard na całym świecie i jeden z najważniejszych elementów bezpiecznego startu noworodka w życie.
