Podczas starań o dziecko przyszła mama powinna zacząć przygotowywać się do ciąży – należy wprowadzić zdrową dietę, odpowiednio się nawadniać, codzienna dawka ruchu również jest wskazana. W głowie przyszłej mamy pojawiają się pytania – co jeszcze zrobić, żeby ciąża przebiegała książkowo? Czy warto przyjmować witaminy i suplementy przed ciążą?
Przede wszystkim podczas planowania ciąży trzeba mieć świadomość, że niedoborów, jeśli takie występują, nie wyrówna się w miesiąc. W niektórych wypadkach witaminy i minerały warto przyjmować już na kilka miesięcy przed zapłodnieniem, ponieważ rozpoczęcie ich suplementacji w ciąży może nie być wystarczające, aby zaspokoić zapotrzebowanie organizmu ciężarnej. Zaczynając suplementację odpowiednio wcześniej organizm ma szansę na wysycenie się składnikami, przez co w momencie zapłodnienia mogą one od razu być przekazywane do rozwijającego się płodu.
Jakie suplementy przyjmować przed ciążą? Zalecenia
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników wydało rekomendację co i w jakich ilościach należy uzupełniać na etapie planowania ciąży. Wśród zaleceń znajdują się:
- kwas foliowy w dawce 400mcg na dobę – kwas foliowy należy suplementować przed ciążą i kontynuować suplementację w ciąży. Kwas foliowy jest składnikiem zapewniającym prawidłowy rozwój układu nerwowego u płodu, a układ ten kształtuje się już w pierwszych tygodniach od zapłodnienia. Zalecenia mówią jasno, że suplementację kwasu foliowego najlepiej wdrożyć na 3 miesiące przed planowanym zajściem w ciążę;
- jod w dawce 200 mcg na dobę – u ciężarnych samo zapotrzebowanie na jod wzrasta o 50 proc. Należy także pamiętać, że choroby tarczycy wpływają na płodność, dlatego przed rozpoczęciem starań o ciążę warto wykonać badania hormonów tarczycowych – ft3, ft4 oraz TSH i przeciwciała anty-TPO;
- witamina D3 w dawce 2000 j.m. na dobę – przy czym suplementacja witaminy D3 jest zalecana stale, a dawka 2000 j.m. dotyczy osób, które nie cierpią na niedobory. Badanie poziomu witaminy D3 wykonuje się z krwi, można je zrobić na NFZ po uzyskaniu skierowania od lekarza rodzinnego lub prywatnie w cenie około 100 zł;
- kwasy omega-3 w dawce od 600 do 1000mg na dobę – suplementację kwasami omega można również prowadzić stale, ponieważ wpływają one pozytywnie na układ nerwowy, poprawiając pamięć i koncentrację. Kwasy omega obecne są m.in. w rybach, ale lepiej wybierać preparaty z alg morskich ze względu na wysoki poziom zanieczyszczenia wód i kumulację metali ciężkich w rybach. Suplementacja kwasów omega przed i w czasie ciąży wzmacnia układ odpornościowy kobiety i przyczynia się do prawidłowego przebiegu ciąży;
- żelazo w dawce 18mg na dobę – poziom żelaza powinien być wyrównany jeszcze przed zajściem w ciążę, ponieważ odpowiedni poziom hemoglobiny zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego u matki, natomiast w ciąży niedobór żelaza przyczynia się do powstawania wad rozwojowych u płodu, zwiększa ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu, a także może prowadzić do powikłań w czasie porodu, jak np. nadmiernego krwawienia. Zgodnie z zaleceniami suplementację zaleca się do 8. tygodnia ciąży, później dopiero w 3 trymestrze;
- magnez w dawce od 200 do 1000 mg jonów magnezu na dobę, należy jednak pamiętać, że dawka powinna być dopasowana indywidualnie, a stosowane preparaty z magnezem zarejestrowane jako leki. Do pierwszych oznak, że w organizmie brakuje magnezu zaliczane są drżenia mięśni, ich kurczliwość, a także zaburzenia w pracy serca. Objawami niedoboru magnezu mogą być także nudności oraz ogólne osłabienie.
Mnogość preparatów dla kobiet ciężarnych jest tak duża, że warto wybierać te z pozytywną rekomendacją Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników.
Multiwitaminy i inne preparaty dla kobiet planujących ciążę
Na rynku preparatów dla kobiet planujących ciążę jest bardzo dużo, nie wszystkie jednak mają udowodnione działanie oraz zawierają wszystkie wskazane i zalecane przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne substancje i to w odpowiednich dawkach. Dlatego wybierając preparaty do suplementacji należy zwrócić uwagę na ich skład.
Najważniejszym składnikiem preparatów łączonych powinien być kwas foliowy w dawce 400 mcg (0,4 mg) w formie syntetycznej razem z 0,4 mg aktywnego folianu MTHF. Takie dawki powinny przyjmować wszystkie kobiety w wieku prokreacyjnym. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwo Ginekologów i Położników, kobiety ciężarne powinny przyjmować aktywne foliany 5MTHF w dawce 0,8mg/dzień do 12. tygodnia ciąży. Po 12. tygodniu ciąży i w okresie karmienia piersią należy przyjmować kwas foliowy w dawce 0,6-0,8 mg/dzień.
Przyjmowane przed ciążą preparaty powinny zawierać także pozostałe rekomendowane składniki w odpowiedniej ilości, przy czym – zawsze warto porozmawiać z lekarzem o wyborze najlepszego preparatu dla kobiety planującej ciążę. W określonych przypadkach i przy występowaniu niedoborów sensowniejsze będzie przyjmowanie niektórych preparatów osobno.
Bardzo ważna jest dla kobiety planującej ciążę dieta – zróżnicowana, ale zbilansowana. Należy spożywać produkty jak najmniej przetworzone. Zalecane są duże porcje warzyw, nieco mniejsze owoców, a także nabiał, jajka oraz produkty pełnoziarniste. Kobiety planujące ciążę i ciężarne powinny unikać ryb zanieczyszczonych rtęcią, takich jak rekin, tuńczyk, miecznik, marlin, maślana, węgorz oraz płoć i okoń. Jeszcze przed zajściem w ciążę należy zadbać o odpowiedni poziom aktywności fizycznej, ponieważ dobra kondycja ułatwi poród oraz przyczyni się do mniejszych bóli kręgosłupa w ciąży.
O czym powinny pamiętać kobiety planujące ciążę?
- szczepienia – zgodnie z zaleceniami powinny upewnić się, że otrzymały dwie dawki szczepionek przeciwko odrze, śwince, różyczce, ospie wietrznej oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B). Wskazane jest także szczepienie przeciwko grypie. Kobiety planujące ciążę muszą mieć świadomość, że przechorowanie niektórych chorób zakaźnych w ciąży może mieć negatywny wpływ na płód, prowadząc do rozwoju wad u dziecka, a nawet do poronienia;
- badania krwi dla planujących ciążę – wW pierwszej kolejności warto wykonać badania podstawowe oraz badanie moczu, chociaż na ogół warto przy okazji badan sprawdzić poziom niektórych witamin i minerałów – w tym witaminy D, witaminy B9 i B12. Przy okazji badań krwi znowu musimy wspomnieć o chorobach, które są niebezpieczne dla ciężarnych – toksoplazmozie, różyczce, cytomegalii, kile, HIV, także zakażenia wirusami opryszczki. Przygotowując się do ciąży warto oznaczyć poziom przeciwciał, aby lekarz mógł ocenić, kiedy doszło do choroby (jeśli doszło) i czy zajście w ciążę jest w pełni bezpieczne;
- konsultacja z lekarzem – kobiety, które planują ciążę, powinny jeszcze przed zajściem w nią skonsultować się z ginekologiem oraz wykonać badania USG – piersi oraz jajników. Powinny także zapisywać daty miesiączek, ponieważ początek ciąży liczy się od pierwszego dnia miesiączki poprzedzającej zapłodnienie. Lekarz ginekolog powinien także doradzić kobiecie, jakie preparaty będą najlepsze dla niej. Do ginekologa na wizytę należy zabrać badania krwi;
- odstawienie używek i niektórych leków – w ciąży używki są niedozwolone – ale warto odstawić je już na kilka miesięcy przed planowanym poczęciem. Należy także mieć świadomość, że niektóre leki również wymagają odstawienia odpowiednio wcześniej. W przypadku osób cierpiących na choroby przewlekłe, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym i powiedzieć mu o planowanej ciąży. Być może konieczna będzie modyfikacja leczenia;
- wizyta u dentysty – przed zajęciem w ciążę warto także zadbać o stan uzębienia i odbyć leczenie stomatologiczne, jeśli jest ono wymagane.
Jakie witaminy i minerały przyjmować w ciąży?
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników rekomenduje następujące witaminy i minerały dla kobiet ciężarnych:
- kwas foliowy w dawce 0,8 mg aktywnej formy kwasu foliowego (5-MTHF) oraz 0,4 mg standardowego kwasu foliowego. Jak już pisaliśmy, kwas foliowy wspiera rozwój układu nerwowego u płodu. Powinno się go suplementować przynajmniej przez pierwsze 12 tygodni ciąży;
- witamina B12, nazywana też kobalaminą jest niezbędna do produkcji czerwonych krwinek, syntezy DNA oraz prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Niedobór witaminy B12 może negatywnie wpływać na rozwój układu nerwowego płodu, a także na rozwój niebezpiecznej w ciąży anemii megaloblastycznej. Ciężarne powinny spożywać około 2,6 mikrogramów witaminy B12 dziennie, jednak nie u każdej ciężarnej zaleca się przyjmowanie witaminy B12 – jest ona zalecana jedynie tym, które mają dietę ubogą w produkty pochodzenia zwierzęcego;
- witamina D – w praktyce każdy powinien ją suplementować, nie tylko kobiety starające się o dziecko czy już będące w ciąży. Odpowiedni poziom witaminy D poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego dziecka oraz zmniejsza ryzyko otyłości i chorób metabolicznych. W czasie ciąży witamina D bierze udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie kobiety, a to przekłada się na prawidłowy rozwój kości i zębów u płodu. Niedobory witaminy D mogą prowadzić do krzywicy u noworodka. Zalecana dzienna dawka witaminy D dla kobiet w ciąży wynosi około 2000 j.m. Jednak dotyczy to kobiet, które nie cierpią na niedobory tej witaminy. W przypadku potwierdzonego badaniem niedoboru lekarz powinien zalecić wyższą dawkę;
- IU,
- żelazo w ciąży powinno być suplementowane w ilości 27 mg w porównaniu do 18 mg sprzed ciąży, ponieważ zapotrzebowanie na ten pierwiastek rośnie. Suplementacja żelaza powinna być prowadzona w porozumieniu z lekarzem;
- jod – na niego zapotrzebowanie w ciąży wzrasta o 50 proc., a niedobór może prowadzić do opóźnienia rozwoju umysłowego i fizycznego płodu, a także do problemów z tarczycą u matki. O dawce jodu w ciąży decyduje lekarz;
- magnez – jego suplementacja jest konieczna jeśli pojawiają się widoczne niedobory, do których zaliczamy drżenia mięśni, ich kurczliwość, a także zaburzenia w pracy serca, pojawienie się nudności oraz ogólnego osłabienia. Niedobór magnezu może prowadzić także do rozwoju nadciśnienia tętniczego i przedwczesnych skurczów porodowych;
- kwasy omega-3 (DHA – kwas dokozaheksaenowy) – jest on niezbędny do rozwoju mózgu i oczu płodu. Zalecana dawka DHA w ciąży to około 200-300 mg dziennie. Jak już pisaliśmy – warto wybierać preparaty na bazie alg morskich z powodu dużych zanieczyszczeń rtęcią i metalami ciężkimi u ryb.
Jakie suplementy powinna przyjmować kobieta w okresie laktacji?
Polskie Towarzystwo Gastroneterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci oraz Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników wymieniają, że w okresie laktacji warto rozważyć suplementację:
- witaminy D;
- kwasów omega-3;
- kwasu foliowego;
- jodu;
- żelaza;
Kobieta w okresie laktacji lub jeszcze w połogu powinna porozmawiać z położną i/lub lekarzem prowadzącym o odpowiednim odżywianiu w czasie laktacji, a także o możliwych niedoborach i tym, w jaki sposób im zapobiegać. Lekarz i położna mogą zalecić odpowiednie preparaty dla kobiet w okresie połogu i laktacji. W tym czasie należy także pamiętać o piciu dużych ilości wody.
Bibliografia:
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 2014, 85, 395-399;
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020, tom 5, zeszyt III, s.170-181.
